Tükenmişlik sendromu, 1974 yılında ilk kez Herbert Freudenberger tarafından başarısızlık, yıpranmışlık, güç ve enerji düzeyinin azalması, tatmin edilmez isteklerin oluşması sonucunda bireyin içsel kaynaklarından gelen tükenmişlik durumu olarak tanımlan bir durumdur. Sendromun tanımlandığı dönemden bugüne dek sendroma ilişkin pek çok araştırma yapılmış ve sendromun tanısına yönelik çeşitli tanı testleri geliştirilmiştir. Bu tanı testlerinden bir tanesi olan Maslach ölçeğini de geliştiren Christina Maslach’a göre “İş yaşantısı gereği yoğun duygusal taleplere maruz kalan ve devamlı olarak insanlarla yüz yüze olan bireylerde görülen fiziksel bitkinlik, uzun süren yorgunluk, çaresizlik ve umutsuzluk duygularının, yapılan işe, hayata ve diğer insanlara karşı olumsuz tutumlarla yansıması ile oluşan bir sendrom” olarak tanımlanmıştır. Özellikle bir bireyin kaldırabileceği iş yoğunluğunun üzerinde bir tempo ile çalışan kişiler ve yoğun stres altındaki bireylerde görülen tükenmişlik sendromunda bireyin kendini bu koşullar altında çalışmaya zorlaması sonucunda belirli bir evreden sonra dıydusal ve fiziksel çöküş başlar ve kendisini belli etmeye başlar. Günümüz toplumuna bakıldığında bu hastalığın tanınırlığı, ünlü kişilerde görülmesi ile ortaya çıkmıştır.
Dünya genelinde pek çok kişi zorlu yaşam koşulları ile mücadele etmek durumunda olduğundan bu duygular hayatın normal bir parçası ve kaçınılmaz bir durum olarak görülebilir. Bu da tükenmişlik sendromunun fark edilmesini zorlaştıran etmenler arasında yer alır. Fark edilmediği sürece belirtiler belirgin bir şekilde ortaya çokmaktadır. En yaygın olarak görülen tükenmişlik sendromu belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Bedensel tükenmişlik hissi
- Duygusal tükenmişlik hissiyatı
- Kişiyi esir alan olumsuz düşünceler
- Karamsarlık
- Basit işleri bitirmekte zorlanma
- İşten soğuma
- Umutsuzluk
- Kendini değersiz hissetme
- Azalmış mesleki özgüven
- Unutkanlık ve dalgınlık
- Sürekli yorgunluk ve bitkinlik hissiyatı
- Dikkat Dağınıklığı
- Uyku problemleri
- Kalp çarpıntısı ve solunum güçlüğü
- Baş, sırt ve bacaklar olmak üzere vücudun belirli bölgelerinde ağrılar
Tükenmişlik sendromunun görüldüğü bireylere bakıldığında yoğun ve stresli bir iş temposu içerisinde yer aldığı görülmektedir. Bu nedenle yoğun iş hayatı ve stres, tükenmişlik sendromu nedenleri arasında ilk sıralarda sayılabilir. Bunların haricinde sendromun gelişiminde istemediği durumlara karşı “Hayır” demekte zorlanan, mükemmeliyetçi kişiliğe sahip olan ve iş konusunda gereğinden fazla fedakarlık yapmaya yatkın kişilerde bu sendroma yakalanma olasılığı da yüksektir.
Tükenmişlik sendromunun teşhisinin koyulabilmesi için öncelikle bireyin detaylı öyküsü alınmalıdır. Psikiyatr ve psikologlar tarafından yapılacak muayene ve görüşmeler sırasında sendromun varlığından şüphelenilmesi durumunda Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MBI) uygulanır. Elde edilen skor kişide tükenmişlik sendromunun bulunup bulunmadığını bildirir. Bazı durumlarda tükenmişlik sendromu, depresyon veya diğer psikolojik hastalıklarla bir arada görülebilir.
Tükenmişlik sendromu her ne kadar bireyin sosyal ve psikolojik yaşamını altüst etse de tedavisi kolay ve oldukça etkilidir. Sendromun ilerlemişlik düzeyine bağlı olarak sendromun tedavi süreci de biteyden bireye değişkenlik gösterir. Yeterli miktarda dinlenmek, uyku düzenine gereken hassasiyeti göstermek, yeni hobiler edinmek, işi işte bırakmak ve dengeli beslenmek de tedavi sürecinde oldukça önemlidir. Ayrıca düzenli olarak spor yapmak da tükenmişlik sendromu ile mücadele sürecine destekte bulunur.