Dunning-Kruger etkisi, bir görevde düşük yeterliliğe sahip bireylerin yeterliliklerini abarttığı bilişsel önyargı varsayımıdır. Birçok bireyin adaletli dünya kavramıyla uyumlu olduğu gibi kültürler arası karşılaştırmalara ve matematiksel çözümlere baktığımızda farklılıklarla karşı karşıya kalındığı bir etkidir.
Sosyal psikolog olan David Dunning ve Justin Kruger tarafından tanımlanan, Dunning Kruger etkisi ön yargı, düşük yeterlilik bireylerde iç yansılmaların ve yüksek yeterlilikli bireylere karşı duydukları yanlış algılamalardan ortaya çıktığı kabul edilmektedir. Yeterliliğin yanlış algılanması ve ölçümlenmesi, kendileri ile ilgili hatalar, yüksek yeterliliğin yanlış algılanması ve ölçümlenmesi ve diğer bireylerle ilgili hatalar kaynak olmaktadır. Hayali üstünlükte bilişsel ön yardı ve yetersizlik kaynaklarını fark etmemek de etkilidir. Bireyde üst bilişin öz farkındalığı olmadan, yeterlilik düzeyini nesnel olarak değerlendiremez.
Kruger ve Dunning, 1999 yılında ”Niteliksiz ve Farkında Olmama: Kişinin Kendi Yetersizliğini Tanımadaki Zorluklar Nasıl Şişirilmiş Öz Değerlendirmelere Yol Açıyor?” çalışmasında bilişsel önyargının bir biçimi olarak açıkladı.Açıklama, McArthur Wheeler’ın 19 Nisan 1995’te yüzü limon stu ile kaplı iken iki banka soyan ve güvenlik kameralarına yakalanmayacağına inanmasıyla ceza davasındaki önyargıdan kaynaklanmaktaydı. Bu inancın kaynağı ise limon suyunun görünmez bir mürekkep olarak kimyasal özellik taşıması nedeniyle yanlış anlamaya dayanmaktaydı.
“İnsanlar Neden Kendi Yetersizliklerini Kabul Etmiyor?” gibi diğer olgunun diğer araştırmaları ise yeterliliğin çok yanlış öz değerlendirmesi ve kişinin belirli bir etkinliğin performans ölçünleri konusundaki bilgisizliğinden kaynaklandığını göstermekte. Bu araştırma, bireylerin bir işte ne kadar iyi olduklarını doğru bir şekilde değerlendirme yeteneklerini artırdığını da gösteriyor.
Dunning, “Öz İçgörü: Kendini Tanımaya Giden Yolda Engeller ve Sapmalar” adlı kitabında, Dunning Kruger etkisini “günlük yaşamın anozognosisi” olarak adlandırdı ve engelli bir bireyin engelliğini inkar etmesi / farkında olmadığı sinir bilimsel duruma atıfta bulunarak “Eğer yetersizseniz, yetersiz olduğunuzu bilemezsiniz… Doğru bir yanıt üretmek için ihtiyacınız olan yetenekler, doğru cevabın ne olduğunu tam olarak anlamanız için ihtiyacınız olan yeteneklerdir.” söyleminde bulunmuştur.
2011 yılına geldiğimizde, Dunning, ölçülebilir eksiklikleri olan kişilerin bu eksiklikleri fark etme yeteneğinden yoksun olduğunu ve bu nedenle, potansiyel olarak hatadan sonra hata yapmalarına rağmen, olmadıklarında yeteneklice performans gösterdiklerini düşünme eğiliminde oldukları ile ilgili şunu yazmıştır; “Kısacası, daha iyi bir terim olmadığı için yetersiz olanlar, yetersizlikleri hakkında çok az fikir sahibi olmalıdır, bu, Dunning Kruger etkisi olarak bilinen bir iddia.” 2014 yılında ise Dunning ve Helzer, Dunning Kruger etkisinin nasıl kötü performans gösterenlerin performanslarındaki eksiklikleri fark edecek bir konumda olmadığını gösterdiğini belirtmiştir.
Dunning ve Kruger,lisans öğrencilerinde hayalî üstünlüğün bilişsel önyargısının varsayımlarını test etti. Öz değerlendirme puanlarını elde ettikten sonra, öğrencilerden sıralarını tahmin etmeleri istendi. Yeterli öğrenciler sınıf derecelerini küçümsemesi ve yetersiz öğrenciler yeterli öğrencilerin sonuçlarını abarttılar ama yetersiz öğrenciler sınıf sıralarını yeterli grup tarafından tahmin edilen derecelerden daha yüksek olarak tahmin etmediler. Dört çalışmada yapılan araştırma, mizah duygusu, dil bilgisi ve mantıksal çıkarım testlerinde en alt çeyrekte puan alan çalışma katılımcılarının test performanslarını ve yeteneklerini abarttığını gösterdi. Onları 12. yüzdelik dilimde tutan test puanlarına rağmen, katılımcılar 62. yüzdelik dilimde olduklarını tahmin etmişlerdir.
Dahası, yeterli öğrenciler kendi yeterliliklerini küçümseme eğilimindeydiler çünkü onlar hatalı bir biçimde kendileri için gerçekleştirmesi kolay görevlerin diğer insanlar için de kolay olduğunu düşündüler. Yetersiz öğrenciler, söz konusu algılama becerilerinde kazanılan herhangi bir nesnel gelişmeye bakılmaksızın, daha önce sahip olmadıkları becerilerde asgari eğitim aldıktan sonra, sınıf sıralarını doğru tahmin etme yeteneklerini geliştirdiler. “Zihin Okuma ve Üstbiliş: Özseverlik, Gerçek Yetkinlik Değil, Kendi Kendine Kestirilen Yeteneği Öngörür” çalışması ile bireylerin diğer bireylere karşı duygusal duyarlılığını ve diğer insanlara karşı kendi algılarını test etmek için hayalî üstünlüğün bilişsel önyargı öncülünü genişletti.
“Kronik Öz Görüşler Performans Tahminlerini Nasıl Etkiler ve Potansiyel Olarak Yanlış Yönlendirir?” çalışması, katılımcıların dışsal ipuçlarından etkilendiğinde kendileri hakkındaki görüşlerinde bir değişiklik olduğunu kanıtlamıştır. Katılımcıların coğrafya bilgisi test edilerek; katılımcıların öz görüşlerini olumlu yönde etkilemesi, bazılarının da olumsuz etkilemesi amaçlanmıştır. Daha sonra katılımcılardan performanslarını derecelendirmeleri istendi. Olumlu niyetle testler verilen katılımcılar, olumsuz niyetle yapılan testlere göre daha iyi performans bildirdi.
Dunning ve Kruger’in “tüm performans seviyelerinde insanların göreceli performanslarını tahmin etmede eşit derecede zayıf olduklarını” test etmek için, “Nitelikli veya Niteliksiz Ama Yine de Farkında Olmuyor: Göreceli Karşılaştırmalarda Zorluk Algılamaları Yanlış Kalibrasyona Yol Açıyor” çalışması ile görevlerin algılanan zorluklarını ve dolayısıyla katılımcıların göreceli duruşlarıyla ilgili inançlarını manipüle eden üç çalışmayı ele aldı. Araştırma, deneysel deneklere orta derecede zor görevler sunulduğunda, performanslarını doğru bir şekilde tahmin etme yeteneklerinde en iyi performans gösterenler ve en kötü performans gösterenler arasında çok az farklılık olduğunu bulmuşlardır. Daha zor görevlerde, en iyi performans gösterenler, performanslarını tahmin etmede en kötü performans gösterenlere göre daha az doğruydu. Bu nedenle, tüm yetenek düzeylerindeki yargılar, görevlerin yerine getirilmesinde benzer derecelerde hataya bağımlıdır.
Hayalî üstünlüğün bilişsel önyargısına yönelik farklı açıklamaları test ederken, “Neden Niteliksizler Habersizdir: Yetersizler Arasında Kişisel İçgörü” çalışması,Dunning Kruger etkisinin önceki çalışmalarıyla aynı sonuçlara ulaştı: Yüksek performans gösterenlerin aksine, “Kötü performans gösterenler, geliştirme ihtiyacını öne süren geri bildirimlerden ders almazlar.”
